"นายพลคนนี้ทราบว่าเป็นคนทำงานไว เด็ดขาด แกเป็นกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยที่ฮุ๊กเกอร์ตั้งรับในป่าวิลเดอร์เนส"   
เจ้าหนอนหนังสือนั่งหัวยุ่งมันรายงานพวกเราได้เสียทุกเรื่อง
     พวกเรานั่งรอกินอาหารอยู่รอบกองไฟ หมู่ทอมบร่าสัญญาว่ามีดินเนอร์พิเศษรออยู่ ท้องฟ้าแจ่มใสเห็นดาวระยิบระยับ
     "วันนี้วันที่ 1 กรกฎาคม แล้วอีก 3 วัน ก็ฉลองวันชาติ"   พอลคงคิดถึงบ้าน    "เรามาถึงไหนแล้วสตีฟรู้ไหม"
     "เราอยู่ส่วนหลังของกองทัพที่ 12 เมืองต่อไปชื่อ เก็ตตี้สเบิร์ก (Gettysburg) เดินวันเดียวก็ถึง"    สตีฟว่า มัน
คุ้นกับรัฐเพนซิลวาเนียเพราะมีญาติอยู่มากที่นี่
     "ข้าศึกคงไม่อยากรบเหมือนกัน ได้ข่าวว่ารัฐนี้ข้าวปลาบริบูรณ์ ทหารฝ่ายใต้หาของกินง่าย การหนีจากถิ่นรัฐ
เวอร์จิเนียของพวกกบฏ ก็ช่วยผลักให้สงครามใกล้บ้านเราแทนด้วย"    พอลแสดงความเห็น แน่ละนายพลลีฉลาดเสมอ
     "แถวนี้มีโรงงานทำรองเท้าดีๆ พวกมันคงได้ของชอบละ"   สตีฟยิ้ม
     "เรื่องของเท้านี่ฉันว่าสู้ทหารสยามไม่ได้ ไปไหนก็ตีนเปล่า"    ท็อปพูดเล่น พรรคพวกชอบใจ
     "งั้นท้าทหารบ้านเอ็งมารบตอนหน้าหนาวดูซีท็อป"   พอลขวางเพราะรู้ว่าท็อปกลัวหิมะกัดตีนมาก ผู้หมู่กลับ
มาพร้อมกับรอน หิ้วถุงผ้ามาด้วยใบหนึ่ง ภายในคือไก่งวงตัวใหญ่ ซึ่งทอมบร่าว่าได้ยินเสียงร้องจากฟาร์มใกล้ๆ
     "ชาวไร่อุตส่าห์เอาไปซ่อนในป่าละเมาะ"   รอนคุยฟุ้ง  "แต่ผู้หมู่เราแน่มากไปจับหักคอมาจนได้"
       รอนกับสตีฟรีบอาสาไปช่วยกันถอนขนหลังพุ่มไม้ สัตว์ปีกที่นี่ตัวใหญ่ไขมันมากเพราะอากาศเย็น ไม่สะโอดสะอง
 เหมือนไอ้โต้งบ้านเรา ผู้หมู่จัดการทำไม้หมุนเอาไก่ขึ้นย่าง แล้วหันไปสอนรอนหัดทำน้ำเกรวี่ ซึ่งแกไปแอบขอเครื่อง
ปรุงมาจากครัวประจำกองร้อยไว้แล้ว
     "รอบคอบดีแท้"    พอลมาช่วยหมุนไก่
     "ฉันได้ยินเรื่องเทศกาลกินไก่งวงมานานแล้ว เพิ่งได้กินจริงวันนี้ละ"    ท็อปปลื้มใจ ไก่งวงเริ่มสุกส่งกลิ่นฉุย แม้
ว่ารสมันจืดชืดน่าผิดหวัง แต่ในสนามรบนั่นคือเมนูอาหารพระราชา เจ้าสตีฟนั่งดูดมือ เลียปากแทะขาไก่อย่างอร่อย
แกล้มเหล้าของฟิลด์ ซึ่งพอเมาแล้วชักลามผู้ใหญ่
     "หมู่ครับ  ถ้าชาวบ้านเอาลูกสาวไปซ่อนในป่า หมู่ช่วยผมหาได้ไหม"

คืนอันแสนสำราญใต้แสงจันทร์

     ท็อปยืนเคี้ยวไก่อยู่นอกวงเงียบๆ เพ่งมองแสงไฟสะท้อนใบหน้าแต่ละคนเป็นเงาเหมือนตัวหนังบนฉาก แลเห็น
ความเข้มคล้ำจากการกรำศึก พวกเราไม่ใช่เด็กอีกต่อไปแล้ว สงครามเอาวัยเยาว์ทิ้งไป วันนี้นั่งล้อมวงกินไก่ อีกวันนั่ง
รอกระสุนข้าศึกตัดสินชะตาชีวิต พวกเราเหมือนคนที่หลุดออกจากโลกปกติ ไม่มีอดีตและอนาคต ตัดจากบ้านที่เคยรู้จัก
 หลายคนไม่กล้าเล่าในจดหมายว่าได้ฆ่าคนไปเท่าไหร่แล้ว และปลงใจว่าคงจะมีชีวิตอยู่ไม่ถึงวันแห่งสันติภาพ เดี๋ยวนี้
มีแต่สายใยระหว่างผู้ที่ใบหน้าสะท้อนแสงไฟ คือ รอน ฟิลด์ พอล สตีฟ และ ทอมบร่า ผู้เป็นเหมือนญาติที่เหลือพูดคุย
และปรับทุกข์กันได้รู้เรื่อง ท็อปไม่อยากให้สงครามต้องพรากญาติชุดสุดท้ายนี้ไปอีกเลย ลมพัดแรงขึ้นมีเสียงฟ้าคำราม
มาไกลๆ
     "พรุ่งนี้คงได้รบกัน นั่นมันเสียงปืนใหญ่"   หมู่ทอมบร่าเงี่ยหูฟัง
    
จุดกลับของสงคราม
ทหารโดนปลุกตั้งแต่ตี 3 นายพลลีเข้าตีเก็ตตี้สเบิร์กเมื่อวานนี้จริงๆ จ่าเวอร์เนอร์กล่าวเร่งให้เดินตามถนนไปสู่เมือง  
"เราต้องการกำลังหนุนด่วนจี๋ นี่เสียนายพลไป 1 คน แล้ว"   
     เราถึงที่ตั้งบริเวณปีกขวาบนเนินเขาชื่อ คัลป์สฮิล (Calp's Hill) เมื่อตอนสายแต่เหนื่อยแทบสลบ เมื่อวานตรงนี้
ถูกตีอย่างหนัก ต้องยอมทิ้งแนวรบบางส่วนไว้
     "ยังไงเราก็ยังยึดที่สูงได้ทั้งหมด"   ท่านผู้บังคับกองร้อยชม
     "เฮ้ย ทางซ้ายเรานั่นมันป่าช้าใช่ไหม"   ท็อปสงสัย
     "ใช่ ตายแล้วก็ส่งฝังได้เลย ไม่ต้องแบกไกล เขาเรียกว่า ป่าช้าประจำเมือง (Cemetery Hill)"   จ่าตอบ
 "ถ้าอยากพบแม่ทัพใหญ่เดินเลยไปอีกนิด นั่นละเป็นกลางทัพของเรา"
     "วางแนวรบได้ประหลาดนะครับ ปีกซ้ายและกลางทัพหันหลังชนกับปีกขวาทั้งหมด เหมือนตัว U หรือตะขอ"    
ท็อปพยายามเข้าใจกระบวนการทัพเสมอ
     "เหมือนเบ็ดตกปลามากกว่า คือ ปลาย 2 ข้างยาวไม่เท่ากัน ปีกของเราอยู่ตรงปลายที่สั้นคือ บริเวณที่ใช้เกี่ยวปาก
ปลา ที่จริงก็คือมาช่วยระวังหลังให้ ส่วนที่เหลือนั่นแหละ"   จ่าบรรยายให้กระจ่าง  "อย่างนี้ก็ดีเหมือนกัน เราคุมถนน
ที่สามารถส่งกองบำรุงได้เสมอ และถ้าปีกซ้ายเขาต้องการให้ช่วย แค่เดินทะลุหลังบ้านก็ถึงแล้ว ช่วยกันได้เร็วดี"

         ถนนหน้ากอง บก.ของนายพลหมีด ซึ่งท็อปเคลื่อนพลผ่านไปช่วยปีกซ้าย สังเกตม้าหงายท้องอยู่กลางถนน
และแนวกำแพงหิน ทะลายจากการถล่มของลูกปืนใหญ่
           กองร้อย B เข้าสนามรบด้วยคำสั่งเดินเร็วเป็น 2 เท่า Double Quick คือ 165ก้าว ต่อ นาที จากปกติ
Quick Time ที่ 110 ก้าว ต่อนาที จึงเหมือนการวิ่งเหยาะๆ แบบจ็อคกิ้ง เพื่อหวังสู้ปืนยุคใหม่  ซึ่งมาพบทีหลังว่า
คนเราวิ่งอย่างไรก็หนีลูกปืนไม่พ้น ในช่วงท้ายของสงครามทหารไม่กล้าตั้งแถวหน้ากระดานเข้ารบ แต่หันมาหาที่
กำบังหรือแยกกล่มกันช่วยยิงแทน

     เสียงปืนดังจากด้านหลังตอนสี่โมงเย็น ปืนใหญ่แลกกันอย่างหนัก โลกส่วนนั้นคงถล่มลงไปแล้วเป็นแน่ วันนี้ท็อป
จะได้พกปืนเรมิงตันออกรบเป็นครั้งแรก เลยเก็บปืนของหลวงพ่อเอาไว้ในเป้ นึกว่าอยู่ปีกขวาจะได้สบายกลับมีคำสั่ง
ให้กองพันของเรายกไปช่วยด้านที่ยิงกันอยู่
     "มันโอบปีกซ้ายเราด้านภูเขาเล็กๆที่เห็นโน่น แรกหลอกว่าจะตีตรงกลาง"    พลส่งสารสาระแนตอบเมื่อพวกทหารรุมซัก
     "Company B, Double Quick, March!"    นี่เป็นคำสั่ง Double Quick ให้เดินแบบเร็วกว่าปกติ ที่จริงคือการวิ่ง
เหยาะๆ ทหารราบยุคสงครามกลางเมืองถือเป็นทหารราบเบาไม่มีเกราะหรือหมวกเหล็กแบบโบราณ การเคลื่อนที่แบบ
Double Quick ก็คือการสนองตอบต่ออาวุธยิงที่ไกลและรุนแรงกว่าแต่ก่อน ถ้าขืนเดินนวยนาดเข้าสนามคงโดนยิง
กระจุยหมดก่อนเริ่มรบ

     ขบวนของเราตัดมาโผล่ที่บ้านซึ่งนายพลหมีด บัญชาการอยู่ ตอนนี้ถูกปืนใหญ่ฝาโหว่ไปแถบหนึ่ง กระสุนลูกแตก
บางลูกมาระเบิดเหนือหัวของเราล้มเจ็บไป 5-6 คน ต้องรีบหลบออกไปตามถนนซึ่งขนานแนวรบ ผ่านสวนผลแอปเปิ้ล
และป่าละเมาะ ซึ่งพวกกองปืนใหญ่สำรองมาแอบอยู่
     "Halt!.…. พักก่อน ….. พักแถวได้"   โอ๊ย คำสั่งนี้รอมานานแล้ว ในที่สุดก็ถึงบริเวณปีกซ้ายภูเขาข้างหน้าชื่อ Big
Round Top ส่วนที่ยอดย่อมลงมาชื่อ Little Round Top เสียงระงมของปืนดังอยู่ในทุ่งข้าวสาลีที่เนินข้างล่างทหาร
กองหนุนจากกองพลอื่นๆ เคลื่อนลงไปก่อนบ้างแล้ว พวกเราจึงขยับตามลงไป
     "พอลดูโน่นซิ"    บ้านใหญ่หลังหนึ่งคงเป็นกองบังคับการทหารปืนใหญ่ ฝ่ายเราถูกยิงหลังคาหายไป มีปืนใหญ่ถูก
ยิงพังอยู่ 2 กระบอก ท็อปสะกิดให้ดูที่รั้วบ้าน ซึ่งทหารเอาม้าลากรถไปผูกไว้
     "กระสุนปืนใหญ่คงวิ่งเข้ากลางฝูง"     ฟิลด์สลดใจ ม้านอนตายระเนระนาดนับสิบตัว พลปืนต้องลากปืนเอาเอง
เพื่อเปลี่ยนตำแหน่งยิง กระสุนปืนข้าศึกวิ่งเฉียดฉิวพวกเราไป
     "ตึง....ตึงๆ"    ทหารยังคงบรรจุปืนใหญ่ยิงต่อเพื่อชะลอการรุกของพวกกบฏอย่างน่าสรรเสริญ
     "ข้างหน้าเราโล่งไม่มีที่กำบังเลยท็อป มีแต่ก้อนหินจมดินอยู่เป็นหย่อมๆ"  จริงของพอล พื้นที่ประหลาดมาก เหมือน
ภูเขาถูกมือยักษ์ทุบพังทะลายลงมานานหลายล้านปีแล้ว ผู้บังคับกองร้อยให้เราจัดรูปขบวนและติดดาบปลายปืนพร้อม
เสียงโห่ร้องอย่างบ้าคลั่งของทหารฝ่ายใต้ดังอยู่โดยรอบ ธงชัยของมันโบกอยู่ไกลๆ ทางซ้าย ทางขวาก็มี ด้านหน้าก็อีกผืน
     "ธงของพวกชาวมิสซิสซิปปี้"    จิม เวอร์เนอร์ผู้คุ้นเคยกับชาวใต้บอก เสียงปืนของแถวทหารเสื้อน้ำเงินข้างหน้านั้น
ดังขึ้น    "ปังๆๆ.....พรึบ.......พรึบ......พรึบ"   รัวออกไปทีละหมวดหมู่พร้อมกัน แล้วก็มีเสียงโห่ร้องของข้าศึกสลับเข้ามา
อีก เสื้อน้ำเงินคนหนึ่งแจ้นกลับมา

ม้าทั้งฝูงนอนกองอยู่ข้างปืนใหญ่

พลตรี ซีเกิล (Major General Daniel Sickles) ผบ.กองทัพน้อยที่ 3 ถูกกระสุนปืนใหญ่ที่ขาขณะยืนม้า
อยู่หน้าแนวรบ หมอสั่งตัดแล้ว เก็บกระดูกที่ตัดไว้ตามคำสั่งเจ้าตัวเพื่อมอบให้พิพิธภัณฑ์ รพ.ทหารกรุงวอชิงตัน
เอาไว้แสดง ส่วนตัวแกก็มักจะพาเพื่อนฝูงไปเยี่ยมชมขาแกบ่อยๆ

       "นายพลซีเกิลถูกยิงขาขาดไปแล้ว รีบเผ่นขึ้นเนินเถิด"
กองทหารด้านขวามือแตกเสียแล้ว นรกสีเทาลุยตรงมาที่กองร้อย B
     "Right wheel, March …….สวิงขวาปฏิบัติ ………"     พวกเราต้องหันแถวไปรับการโจมตี
     "จัดแถวให้ชิดกันไว้"   จ่าอีกคนร้องบอก    "อย่ากระจายออกไปกลุ่มกระสุนจะได้หนาแน่นพอ"
       "พร้อมแล้ว เล็ง....."     พวกเราใจเต้นเป็นกลองเพล เล็งไปที่ฝูงทหารข้างหน้า 
     "Fire.....ปังๆๆ พรึบ.......พรึบ......"   กลุ่มกระสุนวิ่งไปพร้อมกันปะ ข้าศึกล้มลงเป็นแถว แถวหลังยิงบ้างควันกลบ
สนามรบ พวกข้าศึกบ้าเลือดเสียแล้วยังเดินรี่มาอีก
     "ข้าจะยิงไอ้นั่น"    พอลชี้ที่นายทหารข้าศึกในมือถือปืนพกอีกมือถือดาบ   "เปรี้ยง"   นายทหารคนนั้นเอามือกุมท้อง
ท็อปเหนี่ยวไกตามคราวนี้ซ้ำที่อกล้มลงนิ่งไป แต่น้ำใจชาวใต้ดีมากแม้นายจะตายก็ยังไม่ถอย ข้าศึกหยุดห่างจากเรา
เพียง 50 หลา แล้วปักหลักยิงสู้
     "พรึบๆๆๆ....... โอ๊ย"    ฟิลด์ทรุดลงกุมเข่า เรายังบรรจุแล้วยิงสวนไปทั้ง 2 ฝ่ายต่างล้มระเนระนาด ดูเหมือนหมู่ทอมบร่า
จะโดนยิงเข้าที่แขน พวกมันที่เหลือเริ่มวิ่งใส่
     "หมู่ครับระวัง....."     ท็อปรีบเข้าช่วยพยุงผู้หมู่ไว้มือควักปืนพกออกมายิงสกัดทีละนัดอย่างใจเย็น พอกระสุนหมด
โม่มันก็ถึงตัว รอนถูกแทงเข้าที่หัวไหล่ร้องบ้านแตก ส่วนท็อปคว้าดาบไม่ทัน ไอ้คนหนึ่งพุ่งเข้าแทง มีใครอีกคนช่วยตี
มันด้วยพานท้าย ดูเหมือนจะเป็นสตีฟ สีหน้ามันกำลังบ้าได้ที่ ข้าศึกอีกคนเสียหลัก ปลายดาบถูกต้นขาพอลทะลุ เขา
ร้องลั่นเหมือนกัน ใครไม่รู้เหวี่ยงพานท้ายเข้าที่แก้มท็อปรู้สึกหูลั่นเปรี้ยงแล้วสนามรบกลับมืดมิดไปชั่วขณะ
      
"ตูมๆ.........ตูม"   ท็อปมาได้ยินเสียงอีกครั้งเหมือนเสียงปืนใหญ่ เขาพบว่าตนเองนอนหงายอยู่ มีร่างคนทับอยู่ที่หน้าอก
"ตูมๆ"   เสียงปืนใหญ่ตามมาอีก ลูกปืนวิ่งข้ามไป รู้สึกได้จากอากาศที่แหวกอัดลงมาที่ตัว ขณะนี้โหนกแก้มและขาเปียก
ไปด้วยเลือด เขาแข็งใจขยับตัวดันศพออกไป แล้วพยายามตะแคงตัวจะบรรจุกระสุนปืนพกอย่างยากเย็นก็ไม่สำเร็จ
ประสาทตาเริ่มหายพร่ายกแขนขึ้น เช็ดเหงื่อและเลือดที่ตาออก เสียงแห่งความวุ่นวายของการรบอยู่รอบตัว มีคนกระโดด
ข้ามตัวเขาไปหลายคน เห็นสวมชุดสีน้ำเงิน คนหนึ่งยึดธงชัยของข้าศึกมาได้ พักใหญ่เสียงปืนเริ่มสงบลงเป็นเสียงคนเอะ
อะกัน สำเนียงไม่เหน่อเหมือนพวกกบฏ
     "เจ็บตรงไหน"   พลพยาบาลนี่เอง ท็อปถูกประคองตัวขึ้น   
     "มีเลือดโชกที่ขาผม"    บอกไปตามที่รู้สึก แก้มน่ะแตกแผลบวมเป่ง แต่ขาไม่ยักเจ็บ
     "ไม่มีแผลหรอก เลือดคนอื่นแต่แกโดนตีเข้าเต็มรักเลย พอลุกไหวไหม จะได้เดินไปกับพวกเรา"
ท็อปก้มลงเก็บปืนพกไว้ในซอง ดาบก็ยังอยู่ แล้วเริ่มมองหาพรรคพวก กองร้อย B ซึ่งโดนหนัก มีคนเจ็บตายร่วมครึ่ง
มีคำสั่งให้ถอนทหารกลับไปอยู่บนเนิน แม้ว่าฝ่ายเหนือจะยันการบุกไว้ได้ทุกจุดก็ตาม
     "เฮ้ย ท็อปทางนี้"    เสียงรอนเรียก เขาบาดเจ็บที่ไหล่ พวกเพื่อนๆก็อยู่กันมีแผลครบทุกคน
     "พวกข้านั่งรอทำแผลที่นี่ละ แต่ฟิลด์มันโดนหนักที่ขา ท็อปช่วยตามไปดูที่โรงพยาบาลด้วย"    หมู่ทอมบร่าสั่ง  
"อ้อขอบใจมากนะท็อปที่ช่วยฉันไว้"
    
     โรงพยาบาลสนามเป็นที่ซึ่งท็อปไม่เคยมา แต่ก่อนคิดว่าห้อยพระดีไม่เจ็บตัว วันนี้ต้องมาให้ล้างแผล พอออกจาก
เต็นท์ เห็นเกวียนเล็กๆจอดอยู่ ในนั้นมีแขนและขาของทหารบาดเจ็บถูกตัดสดๆมากองวางอยู่เต็มอันเป็นภาพที่ท็อป
จะไม่กล้าไปตลาดสดอีกนาน ทหารสยามอาเจียนแล้วเดินโซเซตามแสงตะเกียงออกไปหาฟิลด์ ซึ่งนอนรอคิวหมออยู่
กลางแจ้งได้ 3 ชั่วโมงแล้ว ฟิลด์ทนอยู่ด้วยฤทธิ์มอร์ฟีนแท้ๆ แม้ว่าจะห้ามเลือดไว้แต่ขืนให้รออีกชั่วโมงคงไม่รอด
     "นี่ช่วยส่งเพื่อนผมเข้าไปหาหมอก่อนได้ไหม"    ท็อปคว้าแขนพลพยาบาลคนหนึ่ง
     "ตามคิวซีวะ"   มันทำเป็นฉุน เสียงคนไข้ร้องออกมาจากเต็นท์อย่างโหยหวน ท็อปเคยได้ยินผู้หญิงร้องตอนจะออก
ลูก ยังดังสู้ไม่ได้ แต่เจ้าพลพยาบาลชินชาเสียแล้ว
     "ขอร้องละ ข้าให้ยาสูบอย่างดีจากพวกกบฏเป็นรางวัลนะ"   พลพยาบาลหันซ้ายขวาก่อนคว้าเอาไว้
       "ข้าไม่รับรองนะ วันนี้หมอหั่นคนไข้เป็นสิบๆแล้ว คงหมดแรงแน่"   มันเดินมาดูอาการของฟิลด์และคนเจ็บที่นอน
อยู่ข้างๆ แล้วเรียกพรรคพวก     "เฮ้ย มาช่วยกันยก 2 คนนี้ออกไป มันรอไม่ไหวตายไปแล้ว เดี๋ยวยกน้องคนนี้ไปรอหมอ
ที่หน้าเต็นท์ด้วย"
    
สำหรับท็อปแล้วสงครามยุติลงชั่วคราว วันรุ่งขึ้นนายพลพิกเก็ต จัดทหารฝ่ายใต้ 12,000 คน เดินเรียงหน้ากระดานเข้า
ตีตรงหน้าฝ่ายเรา(General Pickett's Charge) แล้วปืนใหญ่ก็กำหลาบเสียเกือบหมด กองทัพฝ่ายใต้ถูกพิชิตและล่า
ถอยออกไป เหลือแต่พวกเรามานั่งล้อมเยี่ยมฟิลด์ในเต็นท์ของโรงพยาบาลสนามที่ร้อนอบอ้าว คลุ้งไปด้วยกลิ่นยาฆ่า
เชื้อและคาวเลือด หนุ่มบ้านนาจอมเจ้าชู้ผู้บัดนี้รู้ตัวว่าขาด้วน เอาแต่นอนร้องไห้หาแม่ไม่หยุด

ทหารราบจากเท็กซัสลุยทุ่งหินเข้าหาเนิน Big Round Top และ Little Round Top

พวกชาวมิสซิสซิปปี้บ้าเลือดเสียแล้วยังเดินรี่มาไม่หยุด

     "ใจเย็นๆไว้น้องชาย อีกไม่นานก็หายเป็นปกติ"     จ่าเวอร์เนอร์ปลอบใจ แต่พวกเราเห็นมานักแล้วว่าใบหน้าที่ซีด
จนเหลือง แก้มตอบ เบ้าตายุบลึก และเล็บมือที่เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ำเลือดไม่ไปหล่อเลี้ยงนั้นมักมี มัจจุราชถาม
หาอยู่ใกล้ๆ
     "เอ็งต้องได้เจอแม่คนที่อวบๆอย่างใจฝัน แล้วก็กลับไปทำไร่มีลูกเต็มบ้านก่อนซิฟิลด์"   พอลพยายามเสริมกำลังใจ
เพื่อนอย่างขวานผ่าซาก แต่นั่นเหมือนกับทำให้คนเจ็บทอดอาลัย
       "ฉันหมดหวังแล้วพอล"     ฟิลด์ดูท้อแท้ ผิดกับเด็กหนุ่มร่าเริงซึ่งช่วยกันย่างไก่งวงเมื่อ 3 วันก่อน
     "แกต้องฝืนใจกินอาหารบำรุงร่างกายไว้บ้าง"   ท็อปกำชับเมื่อเห็นจานซุปยังคงเต็มอยู่ แต่คนไข้สั่นหัว พวกเรา
ผลัดเวียนมาเยี่ยมอีกหลายชั่วโมงจนตกดึก แต่เขากลับมีอาการไข้สูงจนเพ้อ
     แผลที่ผ่าตัดไม่หายสนิทติดเชื้อ และเริ่มส่งกลิ่นเหมือนเนยแข็งบูดๆ เราร้องขอมอร์ฟีนจากหมอไม่สำเร็จ ดูเหมือน
หมอพวกนั้นจะต้องการเตียงไปให้คนอื่นมากกว่ามาเยี่ยมไข้ ไม่ช้าร่างของฟิลด์ก็ขาวซีด ปากสั่นและเริ่มสำลัก จ่าเวอร์เนอร์
จึงไล่เรากลับกองพัน เช้าตรู่ของวันใหม่ แกเดินกลับมาพร้อมของใช้ส่วนตัวของฟิลด์ แล้วโยนให้พอลทำหน้าที่บอกแม่
ทางบ้าน โดยที่แกไม่พูดอะไรสักคำ

เมื่อนายพลลีทราบถึงความปราชัยจึงสั่งถอย  และพูดขอโทษทหารทุกๆคนที่พบ
It was my fault this time. แต่ชาวใต้ที่เหลือก็ยังโห่ร้องให้กำลังใจนายไม่ยอมหยุด

     กองพันของท็อป เดินไล่ตามนายพลลีไปอีก 2 สัปดาห์ แต่ไม่ได้รบกัน ที่เก๊ตตี้สเบิร์กเป็นจุดกลับของสงคราม ฝ่ายเ
หนือเจ็บตาย 23,000 คน ฝ่ายใต้เสียทหารไป 28,000 คน และจากนั้นกองทัพข้าศึกจะไม่เข้มแข็งดังเดิมอีกต่อไป
4 เดือนหลังจากฟิลด์ได้ถูกฝังรวมในสุสานในเมืองนั้น ประธานาธิบดีลินคอล์นได้เดินทางมาที่สุสานและกล่าวสุนทรพจน์
อมตะแด่ผู้สละชีวิตทั้ง 2 ฝ่ายไว้ตอนท้ายความว่า

     "เราทั้งหลายได้ตกลงแน่วแน่แล้วว่า ผู้ซึ่งได้สละชีพเหล่านี้ จะไม่ตายเปล่า และต่อองค์พระผู้เป็นเจ้าซึ่งทรงเป็น
พยาน ว่า ณ ประเทศนี้ เราทั้งหลายจะให้กำเนิดครั้งใหม่แก่เสรีภาพ และอันรัฐบาลนั้นจักย่อมเป็นของประชาชน โดย
ประชาชน เพื่อประชาชน และจะไม่มีวันสูญสลายไปจากโลกนี้"

     "that we here highly resolve that these dead shall not have died in vain--that this nation, under God,
shall have a new birth of freedom--and that government of the people, by the people, for the people, shall
not perish from the earth."

 "Lincoln's Gettysburg address"

"เอ็งไม่ตายเปล่าดอกเพื่อนยาก เสียแต่ว่าตายเร็วเกินไป"      ท็อปเขียนลงในบันทึกส่วนตัวไว้เพียงสั้นๆ

ตอนต่อไป เทนเนสซี่รำลึก