Home

บอกได้ถึงขุมพลังที่ซ้อนอยู่ภายใน ที่สามารถแล่ ฟัน  แทง รวมไว้ในมีดเหน็บเพียงเล่มเดียว ซึ่งต่างจากมีดของ
ประเทศอื่นๆ  ที่มีคุณสมบัติในการใช้งานเพียงหนึ่งหรือสองอย่างเท่านั้น การชุบแข็งของช่างชาวบ้านสามารถชุบ
แข็งที่แกนกลางของมีดแต่ผิวมีความแข็งน้อย ทำให้มีดมีความคงทนต่อการใช้งานหนัก เนื่องจากเหล็กในส่วนที่
แข็งเปราะถูกหุ้มด้วยเหล็กที่อ่อนเหนียว ในขณะเดียวกันก็สามารถลับคมง่าย กล่าวได้ว่ามีดที่ผลิตจากเครื่องจักร
สมัยใหม่ทำได้ยาก ทรงของมีดในแต่ละท้องถิ่นก็เรียกแตกต่างกันไป  เช่น  ทรงปลาตะเพียน ทรงกรีกุ้ง ทรงปลา
หมอโค้ ทรงปลากัด ฯลฯ ขึ้นอยู่กับชาวบ้านจะมีมุมมองรูปทรงของมีดให้เหมือนอะไรเพื่อสื่อความหมายระหว่าง
ช่างตีมีดกับผู้ใช้งาน

ในปัจจุบันกระแสแห่งโลกาภิวัตน์ ค่านิยมของความเป็นตะวันตกกำลังรุ่งเรือง  ทำให้มีดเหน็บของไทยด้อยโอกาส
ในการใช้งาน  อีกทั้งช่างตีมีดในปัจจุบันเริ่มล้มหายตายจากไป ช่างตีมีดที่เกิดขึ้นใหม่ก็มักลืมนึกถึงคุณค่าของ
ความเป็นเอกลักษณ์ไทย ทำให้มีดเหน็บที่มีออกสู่ท้องตลาดมีดมักเป็นมีดที่เน้นกำไรเพื่อความอยู่รอดในอาชีพ 
และมักขาดคุณภาพของความเป็นมีดที่ดี คือหุ่นสวยประณีต คมนาน ลับคมง่าย คงทนในการใช้งาน คุณสมบัติที่
ขาดไปส่วนใหญ่คือความคมนานลับคมง่ายและความคงทนในการใช้งานของมีด ปัญหาที่เกิดขึ้นเนื่องจากการลด
ต้นทุนในการผลิต  หรือเกิดจากช่างขาดความรู้ในการชุบคมมีด  ทำให้มีดขาดความคม หรือลับคมเท่าไหร่ก็คมไม่
สนิท ใช้งานเพียงเล็กน้อยความคมก็หายไป  เป็นปัญหาที่เกิดจากช่างไม่ได้ทำการชุบแข็งหรือชุบแข็งเพียงเล็กน้อย
และอาจเกิดจากการใช้เหล็กที่มีคาร์บอนต่ำเนื่องจากมีราคาถูก  บางเล่มลับคมยากบ่งบอกถึงความแข็งของมีดแต่
ลับเท่าไหร่ก็ไม่คม เกิดจากช่างขาดความเข้าใจในการชุบคมมีดทำให้มีดมีความแข็งเฉพาะผิว  แกนกลางของมีดยัง
ไม่ได้ผ่านการชุบแข็งลับเท่าไหร่ก็ไม่คม ใช้งานเล็กน้อยความคมก็หายไปต้องลับคมใหม่ สิ่งที่เกิดขึ้นคือความมักง่าย
ในการทำมีดของช่างสมัยใหม่  ช่างมีดในปัจจุบันนี้เขาไม่ตีมีดกันแล้ว  หากตีก็เพียงเล็กน้อย  แล้วนำมาแต่งคมขึ้นรูป
ชุบอีกนิดหน่อย ใส่ด้าม ขัดเงาลงน้ำมัน  เท่านั้น  มีดที่ออกมาจึงเป็นมีดเหล็กแต่งคมแล้วชุบ ไม่ใช่มีดตี  ที่มีการตี
ให้เหล็กมีความแน่นตัว  แกร่ง และ  เหนียวขึ้นเนื่องจากการเรียงอณูของเหล็กใหม่ 

การตีมีดแบบดั่งเดิมเป็นภูมิปัญญาไทยที่สะสมกันมาหลายชั่วอายุคน
แต่ก็เป็นงานหนักที่มีค่าตอบแทนไม่สูง ทำให้ภูมิปัญญานี้เริ่มจะสูญหายไปตามกาลเวลา

การชุบในปัจจุบันก็ชุบครั้งละหลายเล่มในเตาอบที่ควบคุมความร้อนได้  ทำให้มีดมีความแข็งเท่ากันทั้งเล่ม มีดที่
ออกมาจะเห็นได้ว่าใช้งานได้ไม่นาน หักและบิ่นหรือบิดงอได้ง่าย ทำให้คุณค่าของมีดเหน็บลดลง คนส่วนใหญ่
จึงมองหามีดใช้งานของต่างประเทศที่มีรูปสวยแต่ใช้งานได้ไม่ดี ทำให้เกิดคำถามขึ้นในใจของผู้เขียนว่า ทำไม
เราไม่สร้างสรรค์มีดที่มีคุณภาพและให้ทั่วโลกรู้ว่ามีดเหน็บไทย เป็นมีดที่มีเอกลักษณ์ควรค่าต่อการใช้งานและ
เก็บสะสม แต่เหนือสิ่งอื่นใดคือการได้บอกเล่าตำนานการตีมีดเหน็บ ให้คนไทยด้วยกันรับรู้ถึงภูมิปัญญาที่สั่งสม
กันมานานของบรรพบุรุษ ที่ผู้เขียนได้คลุกคลี่มาตั้งแต่เด็ก และได้เห็นผู้เป็นพ่อและพี่ชายยกค้อนขึ้นตีเหล็กครั้ง
แล้วครั้งเล่าไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย รวมถึงผู้เขียนเองเคยได้สัมผัสความเป็นช่างตีมีด แม้จะเป็นช่วงเวลาสั้นๆ แต่
ก็สามารถทำให้ผู้เขียนมีความรู้ความเข้าใจพอสมควร  แม้จะเข้าใจได้ไม่เท่าผู้เป็นพ่อที่เสียชีวิตไปแล้ว ที่มีความรู้
และเข้าใจถึงวิธีการตี  การชุบแข็ง  การใส่ด้ามการทำฝัก  ได้ทั้งหมด  ซึ่งเป็นวิธีการที่บรรพบุรุษได้ถ่ายทอดสืบต่อ
กันมาหลายชั่วอายุคน  ในที่นี้ผู้เขียนจะกล่าวถึง
วิธีการที่ได้เรียนรู้มาจากผู้เป็นพ่อ ซึ่งอาจไม่เหมือนช่างมีดอื่นๆ ให้ผู้อ่านได้รับรู้ถึงความเป็นเอกลักษณ์ของภูมิ
ปัญญาชาวบ้านที่น่าภาคภูมิใจอย่างยิ่ง

รูปทรงที่แฝงพลังแห่งความหลากหลายในการใช้งาน

ย้อนไปในอดีตที่ผู้เขียนยังเป็นเด็ก เรามักจะเห็นภาพที่คุ้นตาคือ  ผู้ชายมักจะมีมีดฝักไม้เหน็บอยู่ที่เอวเสมอ
มีดเหน็บ เป็นชื่อที่เรียกขานกันมาตั้งแต่สมัยใดผู้เขียนไม่สามารถบอกได้ ผู้ชายไทยในอดีตใช้มีดเหน็บนี้บุกป่า
ฝ่าดง  เพื่อการดำรงชีพ หรือแม้แต่กระทั้งการสงคราม ใช้งานกันตั้งแต่งานเล็กน้อย  เช่นจักตอก  แล่เนื้อ  ไป
จนถึง ตัดต้นไม้  หากเราหันกลับมาพิจารณารูปทรงของมีดเหน็บ จะพบว่าสามารถแบ่งส่วนการใช้งานของตัว
มีดได้เป็นส่วนๆได้ คือ

ส่วนปลาย เป็นส่วนที่แหลมที่สุด  มีไว้ใช้ในการแทง  มีดที่ใช้สำหรับฆ่าสัตว์ในอดีตก็ใช้มีดเหน็บนี้แทงคอสัตว์
ญาติคนงานตีเหล็กของผู้เขียนเคยโดนมีดเหน็บแทง บาดแผลที่เกิดขึ้นยาวตั้งแต่ท้องไปจนเกือบถึงคอ  กระดูก
หน้าอกแตกออก นี้คือพลังของความชำนาญในการใช้มีดเหน็บ และพลังของรูปทรงมีดที่ออกแบบให้มีความ
สามารถแทงได้อย่างดี

ส่วนท้อง เป็นส่วนที่กว้างที่สุดของมีด หากจับด้ามมีดให้อยู่ในแนวระนาบจะเห็นว่าส่วนนี้จะต่ำที่สุด  น้ำหนัก
ของมีดส่วนใหญ่จะอยู่ในบริเวณนี้  ทำให้เหมาะสำหรับในการฟันเช่นเดียวกับขวาน  เพียงแต่มีคมบางกว่า ทำ
ให้เหมาะสำหรับสับและหั่นได้ดีอีกด้วย คมมีดในส่วนนี้จะหนาและตูมกว่าส่วนหน้า  การชุบจะแข็งน้อยกว่า
ส่วนหน้าเล็กน้อย ทำให้มีความแข็งเปราะน้อยลง เพื่อความคงทนในการใช้งาน

ส่วนเอว  หรือส่วนโคนของมีดจะอยู่ถัดมาจากส่วนท้องมีดจนถึงด้าม ส่วนนี้จะเป็นส่วนที่มีคมหนาที่สุดและมีการ
ชุบแข็งน้อยที่สุดด้วย  เพื่อป้องกันการหักในบริเวณนี้เนื่องจากเป็นส่วนที่แคบที่สุดอีกด้วย โคนมีดเหมาะสำหรับ
สับของที่มีความแข็ง  เพื่อให้แตกออกได้ง่ายเช่น ผ่าไม้ ผ่ากะลามะพร้าว ฟันลวด หรือตะปู เป็นต้น

ส่วนกั่น เป็นส่วนที่อยู่ในด้ามมีด เพื่อยึดต่อกับด้าม มีขนาดเล็กกว่าส่วนเอวเข้ามาข้างละเท่าๆกัน  แล้วเรียวเล็กลง
ไปยาวประมาณ 4-5 นิ้ว จะเป็นส่วนที่ไม่ได้ผ่านการชุบแข็ง  เพื่อป้องกันการหักของกั่น เอกลักษณ์ของมีดเหน็บใน
ส่วนนี้ในปัจจุบันได้กลายเป็นด้ามไม้ประกบ เพราะขาดความเข้าใจและเพื่อง่ายในการใส่ด้าม ถ้าเราหลงป่าปืนก็
ไม่มีลูก เหลือเพียงมีดเหน็บเล่มเดียวจะล่าสัตว์ได้อย่างไร  คนโบราณเขาถอดด้ามมีดออกแล้ว ตัดไม้ไผ่ยาว
ประมาณเมตรเศษ  แล้วใส่มีดทางด้านโคนไม้ไผ่กลายเป็นหอกมีดเหน็บ ใช้แทนหอกได้ดี หากเป็นด้ามมีด
ประกบจะต่อด้ามให้แข็งแรงได้อย่างไร

ด้ามมีด  โดยทั่วไปจะเป็นไม้เนื้ออ่อนเพื่อเวลาฟันแรงๆ จะไม่สะท้านมือ ที่ระหว่างตัวมีดกับด้ามจะมีปลอกโลหะ
กว้างประมาณ 1 นิ้ว รัดไว้ทำให้มีความแข็งแรงไม่หลุดและแตกง่าย  ไม้ที่นิยมใช้คือ  ไม้ไผ่  เป็นไม้ที่ทำด้ามมีด
เหน็บง่ายที่สุดและดีที่สุดอีกด้วย  เนื่องจากไม้ไผ่มีเสี้ยนตรงง่ายต่อการเหลา  มีรูตรงกลางทำให้ไม่ต้องใช้สว่างใน
การเจาะรูเพื่อใส่กั่น  และมีข้อที่แข็งทำให้ไม่แตกง่าย  การใส่ด้ามของคนโบราณเขาจะเอากั่นเผาไฟให้เหล็กแดง 
แล้วใส่เข้าไปในด้ามไม้ที่มีรูอยู่แล้ว  จับใบมีดตั้งขึ้นแล้วกระแทกลงกับพื้น หากยังไม่ลึกพอก็จะทำซ้ำอีกจนโคนมีด
เกือบติดกับด้าม  แล้วจับมีดพร้อมด้ามจุ่มน้ำ  ดันมีดและตัวมีดไว้จนเย็น  ความร้อนจะดันตัวมีดเคลื่อนออกมา
เล็กน้อย จับกระแทกจนแน่นสนิท  การใส่ด้ามวิธีนี้ด้ามจะไม่หลุดง่าย  หากจะถอดออกก็เพียงหาไม้เคาะที่ด้าม 
สวนกลับมาในแนวของใบมีดด้ามก็จะหลุดออกได้ง่ายเช่นกัน

ด้ามมีดเหน็บที่ทำจากไม้ไผ่

ถ้าจะถอดด้ามก็ใช้ไม้ตอกออกได้

ฝักมีด ฝักมีดเหน็บจะมีความกว้างกว่ามีดอื่นๆ และใช้วัสดุแตกต่างกันไปตามความนิยมของท้องถิ่น  เช่นไม้สัก 
ไม้มะค่าโมง  ไม้ประดู่ ไม้ไผ่สานเป็นตะกร้อ  เขาควาย ฯลฯ ในปัจจุบันนี้หาช่างทำยากมาก  ส่วนใหญ่เดียวนี้เขา
ใช้ หนังวัวฟอกฝาด  หนังเทียม หรือใช้ท่อพีวีซี แล้วแต่คนประดิษฐ์ (รูปฝักมีดลักษณะต่างๆ)

สรุป จะเห็นได้ว่าทุกส่วนเป็นสิ่งที่บรรพบุรุษของเราสร้างสรรค์ด้วยความชาญฉลาด ด้วยภูมิปัญญาที่คิดค้นรูปทรง
ของมีดที่ใช้งานได้หลากหลาย ยากที่ทรงมีดหลายๆแบบจะทำได้  ผู้เขียนมีความคิดว่ารัฐบาลควรจะจดสิทธิบัตรไว้
เพื่อป้องกันไม่ให้ฝรั่งแอบอ้างเอาภูมิปัญญาของไทยไปหากิน  เช่นเดียวกับหลายสิ่งหลายอย่างที่เราเสียไปและต้อง
มานั่งประท้วงฝรั่งกันอีก

โปรดคอยติดตามตอนต่อไปเรื่องการตีมีดเหน็บเร็วๆนี้

สมพร

คุยกันรอบกองไฟ

เซ็นสมุดเยี่ยม

สมัครสมาชิก Thailand Outdoor ฟรี